Okulary przeciwsłoneczne nie są tylko atrakcyjnym dodatkiem. Przed szkodliwym promieniowaniem słonecznym trzeba dobrze się chronić tak na co dzień, jak i podczas górskich wycieczek zarówno w wysokie góry, jak i te niższe. W górach ochrona oczu ma jednak szczególne znaczenie. Dlatego też okulary w góry powinny mieć odpowiednią konstrukcję, doskonałą jakość i odpowiednie certyfikaty, by móc uniknąć ryzyka wystąpienia ślepoty śnieżnej.
Problem właściwej ochrony oczu nie dotyczy tylko alpinistów. Jak uciążliwe potrafią być promienie słoneczne dla komfortu widzenia, wiedzą dobrze również turyści, żeglarze czy kierowcy zawodowi. Tak naprawdę wszystkie osoby, które długotrwale przebywają w warunkach silnego oświetlenia lub w nich pracują, powinny dobrze zadbać o komfort widzenia, który jest również stawką walki o zdrowie wzroku.
Dobre okulary sportowe powinien mieć pod ręką każdy, kto uprawia aktywności outdoorowe, zarówno w te słoneczne dni, jak i bardziej pochmurne dni. Żeglarz, wędkarz czy turysta – każda z tych osób, jeśli nie nosi okularów przeciwsłonecznych, przez wiele godzin wystawia oczy na ciężką próbę. Okazuje się, że w górach problem potęguje się jeszcze bardziej i jest zależny od wysokości. Im wyżej na poziomem morza, tym silniejszej ochrony wzroku potrzebujesz, bo tym większe jest promieniowanie ultrafioletowe.
Do problemu długotrwałej ekspozycji na warunki intensywnego promieniowania UV dochodzi kilka innych czynników. Szacuje się, że już na wysokości 3000 m n.p.m. dawka promieniowania UV może być nawet dwa razy większa niż w dolinach.
W wysokich partiach gór problemem jest również brak cienia. Jeśli wybierasz się w piętra gór pozbawionych wysokiej roślinności, nie masz szansy, by schować się przed słońcem. No chyba że cień rzuci na ciebie jakaś wielka góra. Z tego powodu zabranie dobrych okularów z filtrem UV zapewniających odpowiednią ochronę oczu jest tak samo ważne jak posmarowanie się kremem z takim filtrem.
Na lodowcach i na wysokościach, gdzie przekracza się granicę wiecznego śniegu, dochodzi jeszcze jeden czynnik. Promienie słońca odbite do lodu i śniegu potęgują problem. Wzrok przyjmuje bowiem jeszcze więcej światła i to takiego, które nie pada tylko z góry, ale również z boku lub od dołu. Wówczas należy dysponować specjalistycznymi goglami chroniącymi przed śnieżną ślepotą.
Im góry wyższe, tym ochrona musi być mocniejsza (fot. Julbo)
Himalaiści kojarzą się z okularami na lodowiec, których charakterystyczna cechą są boczne osłony. Takie pierwsze okulary lodowcowe wykonywane były z drewna lub kości zwierzęcej, później przypominały okulary do spawania i nie jest to pozbawione sensu skojarzenie. Dziś jednak na szczęście nie trudno kupić pierwsze gogle śnieżne.
Najsłynniejszym z zagrożeń dla wzroku w górach jest ślepota śnieżna. To dolegliwość, z którą borykało się wielu wybitnych himalaistów. Ślepota śnieżna to ostre zapalenie spojówek i nabłonka rogówki występujące na skutek nadmiernej ekspozycji na działanie promieni ultrafioletowych. Jej objawy to m.in. łzawienie oczu uniemożliwiające normalne widzenie, ból oczu, skurcz powiek, uczucie piasku pod powiekami i silny ból głowy. W ekstremalnych sytuacjach może dojść do tymczasowej utraty wzroku.
Leczenie ślepoty śnieżnej zwykle sprowadza się do odpoczynku w ciemnym pomieszczeniu. Należy stosować zimne okłady i leki przeciwbólowe. Aby zmniejszyć silny ból oczu i uczucie piasku, konieczne jest wyjęcie soczewek kontaktowych, jeśli były używane. Gdy tylko wystąpią pierwsze objawy ślepoty śnieżnej, konieczne jest zaniechanie dalszej ekspozycji na światło.
Na ślepocie śnieżnej nie wyczerpuje się jednak katalog dolegliwości związanych silnym promieniowaniem ultrafioletowym w górach. Katalog schorzeń, dolegliwości i chorób oczu związanych z wpływem tego promieniowania ultrafioletowego jest duży. Zdaniem specjalistów latem – i nie tylko wtedy – okulary polaryzacyjne chronią przed:
Ślepota śnieżna to jedno z najczęstszych zagrożeń dla alpinistów (fot. Julbo)
Aby uchronić się przed ślepotą śnieżną, trzeba pamiętać, że nie każde ciemne okulary będą chronić oczy. Ochrona przed promieniowaniem UV możliwa jest tylko wtedy, gdy soczewki okularowe posiadają filtr UV i gdy są one dobrej jakości, którą potwierdzają odpowiednie certyfikaty. Pamiętaj, że ich szkła pozbawione filtrów mogą przynieść więcej szkody niż korzyści.
Okulary powinny posiadać filtr, który chroni przed pełnym spektrum promieniowania ultrafioletowego, czyli promieniami UVA, UVB i UVC. Ważne jest również dobranie odpowiedniej kategorii ochronności, którą oznacza się symbolami od 0-4. Produkty w obrębie tych kategorii przepuszczają różną ilość światła, co oznacza, że są przeznaczone na różne warunki oświetlenia. Poniższa tabela przedstawia podział okularów na stopnie ochrony. W góry powinno się zabierać akcesoria kategorii 3 i 4. Ta ostatnia jest niezbędna często zimą lub tam, gdzie mamy do czynienia z lodowcem i wiecznym śniegiem.
| Kategoria | Przepuszczanie światła | Zastosowanie |
|---|---|---|
| 0 | 80-100% | soczewka przezroczysta/delikatnie przydymiona – słabe warunki oświetleniowe |
| 1 | 43-80% | soczewka delikatnie przyciemniona – słabe warunki oświetleniowe |
| 2 | 18-43% | soczewki o średnim zaciemnieniu; słabe, umiarkowane i zmienne oświetlenie |
| 3 | 8-18% | soczewki ciemne, uniwersalne; silne światło słoneczne |
| 4 | 3-8% | soczewki bardzo ciemne; bardzo silne światło słoneczne; nie nadaje się do prowadzenia pojazdów mechanicznych |
Istotne są również inne filtry i powłoki, które można znaleźć w renomowanych modelach przeznaczonych do sportu i aktywności outdoor. Okulary Julbo, czy produkty marki Arctica, posiadają często filtr polaryzacyjny lub powłoki lustrzane. Filtr polaryzacyjny pozwala zachować kontrastowe widzenie, gdy światło odbija się od tafli wody, śniegu, mokrej jezdni. Z tego powodu okulary z polaryzacją powinni wybierać alpiniści, narciarze, żeglarze i kierowcy. Powłoki lustrzane odbijają natomiast inne składowe światła, które mogą wpływać na jakość widzenia lub być groźne dla wzroku.
Myli się ten, kto w kolorach soczewek okularowych widzi tylko estetyczną i modową stronę. Okazuje się bowiem, że kolor szkieł w okularach ma znaczenie dla uzyskanego obrazu, a czasem także dla poziomu ochrony.
W okularach z najmocniejszą ochroną przed światłem stosuje się często soczewki brązowe. Mają one tę zaletę, że oprócz ochrony przed silnym światłem, poprawiają także kontrastowość widzenia.
Soczewka szara jeszcze mniej ingeruje w naturalne barwy. Jeśli zatem nie szukasz różowych okularów i zależy ci na postrzeganiu kolorów w sposób jak najmniej zniekształcony, to tego typu szkła będą dla ciebie najbardziej odpowiednie. Podobnie zachowuje się soczewka w kolorze zielono-szarym.
Całkiem zielone szkła mają już zgoła inną charakterystykę. Takie soczewki zaburzają postrzeganie barw. Stosuje się je najczęściej w tych modelach okularów, które nosi się przy słabszym słońcu. Do warunków gorszego oświetlenia nadają się też okulary z soczewkami w kolorze żółtym. To barwa szkieł okularowych, która przy słabym świetle pozwala dojrzeć więcej szczegółów. Wszystko dlatego, że obraz uzyskiwany przez takie soczewki charakteryzuje się lepszym kontrastem.
Można powiedzieć, że osobną grupę stanowią okulary fotochromowe. To specjalna grupa produktów, która posiada soczewki reagujące na natężenie światła. Dzięki temu okulary tego typu potrafią dobrać sobie odpowiedni stopień ochrony dla danych warunków oświetlenia, na przykład w zakresie kategorii 2-4.
Mówiąc prościej, gdy jest bardzo jasno, okulary z fotochromem przyciemniają się samodzielnie, a gdy światła jest mniej, ich soczewki stają się jaśniejsze. Reakcja dobrego fotochromu jest bardzo szybka, więc nie ma potrzeby martwić się, że okulary tego typu nie nadążają za zmianami oświetlenia. Warto jednak nadmienić, że fotochrom nie zawsze może działać bez zarzutu. Niektóre okulary fotochromowe nie nadają się do prowadzenia samochodu. Nie chodzi nawet o to, że przyciemniając się do kategorii 4 mogą być zbyt ciemne. Warto wiedzieć, że szyba auta pochłania część promieniowania UV, które odpowiedzialne jest za aktywowanie okularów fotochromowych i zwyczajnie siła tej aktywacji w aucie może być zbyt mała. W samochodzie zawsze warto mieć parę uniwersalnych okularów ze szkłami w kategorii 3 lub 2.
Jest jeszcze kilka detali, na które warto zwracać uwagę przy zakupie okularów w góry, by nie zafundować sobie ogromnego bólu i śnieżnej ślepoty. Warto zadbać, by okulary były zawsze dobrze dopasowane do kształtu twarzy. Najlepiej więc przymierzyć kilka par zanim wybierze się tę właściwą. Kupując okulary w góry nie warto przywiązywać się nawet do sugerowanej płci, jeśli model nie jest unisexowy.
Na przykładzie modeli lodowcowych Julbo można zobaczyć, że czasem poza kolorystyką niewiele się zmienia. Przykładem mogą być okulary Montebianco i Monterosa. Te drugie – przeznaczone rzekomo dla kobiet – mogą doskonale pasować mężczyznom o węższym typie twarzy.
Okulary lodowcowe Monterosa posiadają boczne osłonki, które można w razie potrzeby zdjąć. To model węższy, ale bliźniaczy w stosunku do okularów Montebianco (fot. Julbo)
W okularach w góry najważniejsze jest to, by spełniały one swoje zadanie. Najistotniejsza jest ochrona, więc trzeba nie tylko dobrze dobrać kategorię ochrony, kolor soczewek i filtry. Warto zwrócić uwagę też na kształt i rozmiar soczewek, które powinny dobrze otaczać oczy i ich okolice. Istotnym elementem dla pełnej ochrony są również osłony boczne lub na tyle szeroka konstrukcja zauszników, że gwarantuje ona ochronę przed światłem padającym z boku.
Ważnym elementem jest konstrukcja noska i kształt zauszników. Noski w okularach do bardziej aktywnych działań mają często antypoślizgowe części z silikonu. Zauszniki powinny być natomiast albo dobrze dopasowane, albo odpowiednio wyprofilowane, albo mieć konstrukcję, która pozwala je formować. Takim rozwiązaniem w okularach marki Julbo jest technologia 360° adjustable temples. Antypoślizgowe panele czasem stosuje się również w końcach zauszników. To rozwiązanie mają często okulary Arctica o bardziej sportowych oprawkach. Taki patent, pozwala projektantom zrezygnować z konieczności stosowania nosków i uzyskać dobrą stabilizację.
Czasem przydają się nawet najmniejsze drobiazgi. Jeśli wspinasz się, to kiedyś docenisz bardzo taki szczegół jak małe otworki na końcach zauszników. Sloty na sznureczek lub opaskę do okularów to detalik, który pozwala nie pozbyć się okularów, gdzieś wysoko w skalnej ścianie.
Wszystko to nie wyczerpuje do końca cech, na które warto zwracać uwagę przy wyborze okularów outdoorowych chroniących przed ślepotą śnieżną i innymi zagrożeniami. Specjalnie ograniczyłem się do rzeczy, które mają największe znaczenie w okularach w góry. Okulary outdoor to oczywiście nie tylko typowe okulary górskie. Dlaczego? Dlatego, że to często aktywność wpływa na wybory projektantów i potrzeby użytkowników. Wystarczy uświadomić sobie, że biegacze (nie tylko górscy) zamiast okularów z bocznymi osłonkami wybiorą modele z lepiej wentylowanymi szkłami, czyli na przykład modele bez pełnej oprawki. Żeglarze, czy kajakarze (choćby górscy), mogą natomiast szukać takich modeli, które będą posiadać oprawki z nietonących w wodzie materiałów. Właśnie dlatego przy wyborze okularów warto zwracać uwagę na tak wiele niuansów. Wszystko to procentuje później w terenie.
