Korona Gór Polski – kompletny przewodnik po wyzwaniu, które zmienia spojrzenie na góry

Szukasz nowego górskiego wyzwania? Chcesz zobaczyć nieznane dotąd pasma polskich gór? A może pragniesz zachęcić znajomych do górskich wycieczek? Jeśli choć na jedno z tych pytań odpowiadasz twierdząco, to Korona Gór Polski jest projektem właśnie dla ciebie.

Strzeliste Tatry i przysadziste Góry Świętokrzyskie, bieszczadzkie połoniny i wapienne skały Pienin, szerokie szlaki corocznie wydeptywane przez tysiące turystów i wąskie, zarośnięte ścieżki – wszystkie te miejsca odwiedzisz, jeśli zdecydujesz się na projekt pod tytułem „Korona Gór Polski”. To wyzwanie dla wytrwałych, w czasie którego można dogłębnie poznać górskie zakątki Polski.

Jakie szczyty wchodzą w skład Korony Gór Polski? Jakie warunki należy spełnić, aby zostać członkiem Klubu Zdobywców Korony Gór Polski? Czy istnieje uniwersalna mapa Korony Gór Polski? Tego wszystkiego dowiesz się z tego artykułu.

Jak powstała Korona Gór Polski?

Korona polskich gór została ustanowiona w 1997 r. przez Marka Więckowskiego i Wojciecha Lewandowskiego z miesięcznika „Poznaj swój kraj”. Celem tej inicjatywy było zachęcenie ludzi do poznawania również mniej popularnych miejsc w górach. Wszystko po to, aby odciążyć zatłoczone tatrzańskie i karkonoskie szlaki.

Koronę Gór Polski tworzą najwyższe szczyty z każdego górskiego pasma w Polsce. Tak przynajmniej brzmi najkrótsza definicja – w rzeczywistości sprawa jest nieco bardziej skomplikowana (o czym przeczytasz w dalszej części tekstu).

Od 1997 roku Korona Gór Polski nie zmieniła swojego kształtu. Nadal tworzy ją 28 szczytów. Aby zostać zdobywcą Korony Gór Polski, należy wejść na wszystkie z nich, korzystając jedynie z siły własnych mięśni. Najwyższe szczyty w Polsce z poszczególnych pasm można więc zdobywać na przykład:

• pieszo,
• na rowerze,
• na nartach.

Identyfikacja i regionalizacja pasm górskich w Polsce a KGP

Kluczem do zrozumienia, jak przebiegała identyfikacja i wybór wzniesień tworzących Koronę Gór Polski, jest naukowo opracowana regionalizacja fizycznogeograficzna Polski, stworzona i zaktualizowana przez prof. Jerzego Kondrackiego. Klasyfikacja ta dzieli obszar kraju na jednostki o różnej randze – od wielkich prowincji i podprowincji, przez mezoregiony, aż po mikroregiony – w oparciu o ich wspólną genezę, budowę geologiczną, rzeźbę terenu oraz klimat. W kontekście obszarów górskich w Polsce regionalizacja fizycznogeograficzna Polski wyznacza ścisłe granice pomiędzy poszczególnymi łańcuchami, jakimi są Karpaty i Sudety, a także wyróżnia ich wewnętrzne jednostki. To właśnie na podstawie tych naukowych podziałów twórcy projektu KGP określili listę dwudziestu ośmiu rejonów, wybierając z każdego z nich po jednym szczycie.

Metodyka, według której oceniano i kwalifikowano poszczególne pasma górskie na potrzeby projektu, opierała się na fizycznogeograficznym podziale Polski na mezoregiony z lat dziewięćdziesiątych dwudziestego wieku. Warto jednak pamiętać, że identyfikacja ta zawierała pewne kompromisy pomiędzy ściśle naukową geografią a wymogami praktycznymi turystyki. Podczas wyznaczania listy uwzględniono nie tylko wysokość bezwzględną danej góry, ale również jej dostępność komunikacyjną oraz istnienie oznakowanego szlaku turystycznego w momencie powstawania projektu. Z tego powodu w kilku przypadkach, takich jak chociażby Góry Kaczawskie czy Góry Bystrzyckie, do Korony trafiły wzniesienia reprezentatywne oraz możliwe do zdobycia szlakiem, mimo że późniejsze, nowsze pomiary geodezyjne wykazywały nieco wyższe, niepozorne wierzchołki w danym mezoregionie.

Geograficzna różnorodność i charakterystyka fizycznogeograficzna gór w Polsce

Niezwykłą wartością projektu jest ogromna różnorodność geograficzna polskich Karpat, Sudetów oraz Gór Świętokrzyskich. Cały zestaw dwudziestu ośmiu wzniesień tworzy niezwykle urozmaicony mozaikowy krajobraz, w którym różnica wysokości pomiędzy najniższą Łysicą a wysokogórskimi Rysami wynosi ponad tysiąc osiemset metrów. Pociąga to za sobą ogromną odmienność w zakresie:

• w budowy geologicznej,
• ukształtowania rzeźby terenu,
• strefowości klimatycznej,
• szaty roślinnej.

Pod względem ukształtowania terenu charakterystyka fizycznogeograficzna poszczególnych pasm w Polsce prezentuje niemal wszystkie typy krajobrazu górskiego występujące w Europie Środkowej – od niskich, starych gorotworów, przez płaskowyże skalne i góry rusztowe, aż po surowe formy alpejskie.

• Sudety – stanowią stary górotwór odsłonięty i spękano-zrębowy, oferują unikalne formy krajobrazowe.
• Góry Stołowe ze Szczelińcem Wielkim – to jedyny w Polsce przykład gór płytowych z pionowymi ścianami skalnymi, labiryntami i głębokimi szczelinami.
• Karkonosze ze Śnieżką – prezentują krajobraz podgórski i wysokogórski z polodowcowymi kotłami, stawami oraz charakterystycznymi spłaszczeniami wierzchowinowymi.
• Karpaty – to młody górotwór fałdowy, który dzieli się na fliszowe Beskidy oraz krystaliczne i wapienne Tatry.
• Beskidy – charakteryzują się łagodnymi, podłużnymi wałami o kopulastych wierzchołkach porośniętych gęstymi lasami oraz malowniczymi halami (jak ma to miejsce na Turbaczu w Gorcach czy Radziejowej w Beskidzie Sądeckim).
• Bieszczady – powyżej granicy lasu rozciągają się malownicze, naturalne łąki wysokogórskie, czyli połoniny (np. Połonina Wetlińska czy Caryńska).
• Tatry (w okolicach Rysów) – Tatry mają zupełnie inny charakter niż reszta polskich gór, ponieważ ich wygląd ukształtował dawny lodowiec górski. Znajdziesz tu skaliste, ostre góry.

Role Jerzego Kondrackiego i Jerzego Solona w opracowaniu regionalizacji gór

Fundamentem, na którym opiera się współczesna identyfikacja polskich pasm górskich oraz dobór wzniesień tworzących Koronę Gór Polski, są prace dwóch wybitnych polskich geografów: prof. Jerzego Kondrackiego oraz prof. Jerzego Solona. Profesor Jerzy Kondracki, uznawany za ojca nowoczesnej fizycznogeograficznej regionalizacji Polski, stworzył hierarchiczny system podziału kraju oparty na kryteriach geologicznych, geomorfologicznych oraz klimatycznych. To właśnie jego klasyfikacja z drugiej połowy dwudziestego wieku wyznaczyła ścisłe granice mezoregionów górskich w Karpatach, Sudetach i Górach Świętokrzyskich, co umożliwiło wydzielenie dwudziestu ośmiu odrębnych pasm stanowiących podstawę projektu KGP.

Prace nad precyzyjnym wyznaczeniem granic jednostek geograficznych nie zakończyły się jednak na historycznych opracowaniach. Profesor Jerzy Solon stanął na czele zespołu naukowców, który w 2018 roku przeprowadził kompleksową weryfikację i zmianę dotychczasowego podziału kraju. Nowa regionalizacja fizycznogeograficzna Polski pod redakcją Jerzego Solona doprecyzowała przebieg granic wielu mezoregionów przy użyciu nowoczesnych narzędzi cyfrowych oraz cyfrowych modeli terenu.

Dzięki pracom, które prowadzili Jerzy Kondracki i Jerzy Solon, podział polskich gór uzyskał spójne, naukowe uzasadnienie, które pozwala turystom i badaczom precyzyjnie poruszać się w bogatej mozaice karpackich i sudeckich pasm.

Szczyty Korony Gór Polski

KGP jest często wyszukiwaną frazą przez pasjonatów górskich wycieczek. Jednym z pierwszych pytań, które pada w tym kontekście, jest to, jakie góry weszły w skład Korony Gór Polski. Poniżej znajdziesz tabelę klasyfikującą KGP z podziałem na pasma, szczyt oraz jego wysokość.

Charakterystyka wybranych szczytów wchodzących w skład Korony Gór Polski

Korona szczytów Polski jest tworzona przez góry o bardzo różnym stopniu trudności. Wiele z nich to bardzo dobre cele przyjemnych wypraw na weekend z rodziną czy znajomymi. Zdobywanie niższych szczytów warto połączyć z poznawaniem danych lokalizacji w szerszym kontekście. Wizyta w pobliskim muzeum, zabytkowym kościele czy karczmie z regionalnym jedzeniem – to dzięki takim dodatkom KGP stanie się prawdziwą krajoznawczą przygodą.

Należy jednak pamiętać, że Korona to także szczyty wymagające większego doświadczenia i umiejętności. Doskonałymi przykładami są tutaj Babia Góra czy Rysy. Zdobycie tych gór, zwłaszcza w okresie zimowym, wymaga odpowiedniego przygotowania oraz sprzętu. Jeśli więc dopiero zaczynasz swoją górską przygodę, postaw na niższe szczyty i stopniowo, w miarę zdobywania wiedzy i umiejętności, podnoś poprzeczkę.

Więcej o charakterystyce gór wchodzących w skład Korony Gór Polski przeczytasz tutaj.

Legendy i ciekawostki związane z najwyższymi szczytami Korony Gór Polski

Zdobywanie dwudziestu ośmiu szczytów tworzących Koronę Gór Polski to nie tylko sprawdzian kondycji fizycznej, ale również okazja do poznania bogatego dziedzictwa kulturowego i ludowych podań. Większość najwyższych wzniesień polskich pasm kryje fascynujące historie, narosłe wokół nich legendy oraz unikatowe osobliwości przyrodnicze, które nadają wycieczkom wyjątkowy charakter.

Babia Góra

Najwięcej emocji budzi Babia Góra, czyli najwyższy szczyt Beskidu Żywieckiego, powszechnie nazywany Diablakiem lub Królową Beskidów.

• Miejscowa ludność od wieków uważała tę górę za siedzibę złych mocy i miejsce nocnych sabatów czarownic, które według podań zbierały się na jej kamienistym wierzchołku podczas pełni księżyca lub w noc świętojańską.
• Nazwa szczytu nawiązuje również do legendy o gigantycznej kobiecie, która skamieniała z żalu po stracie ukochanego rozbójnika. W ten sposób utworzyła potężny masyw.
• Inną barwną historią jest opowieść o diable, który w zamian za jego duszę zbójnika budował na wierzchołku zamek. Gdy zapiał pierwszy kur, nieukończony zamek zawalił się, grzebiąc pod głazami czarta oraz tworząc tym samym charakterystyczne, rozległe gołoborze

Babia Góra słynie z niezwykle kapryśnej pogody, nagłych załamań temperatury oraz spektakularnych widoków. Przy odpowiednich warunkach ze szczytu roztacza się imponująca panorama na całe Tatry, Beskidy, a nawet odległe pasma słowackie. Osobliwością przyrodniczą tego miejsca są występujące jesienią i zimą morza mgieł, z których wyłaniają się jedynie najwyższe wierzchołki – dają one wrażenie przebywania na wyspie.

Bieszczady

Równie bogatą warstwą podań charakteryzują się Bieszczady i ich najwyższy polski punkt, czyli Tarnica. Wąskie i ostre grzbiety pasma bieszczadzkiego były w dawnych czasach schronieniem dla tołhajów, czyli beskidzkich zbójników napadających na kupieckie karawany zmierzające na Węgry. Sama Tarnica zawdzięcza swoją nazwę rumuńskiemu słowu oznaczającemu siodło, co odnosi się do charakterystycznego kształtu przełęczy oddzielającej wierzchołek od sąsiednich spiętrzeń.

Na szczycie Tarnicy wznosi się potężny, żelazny krzyż upamiętniający wizyty ks. Karola Wojtyły, który wędrował tymi szlakami w latach pięćdziesiątych dwudziestego wieku. Roztaczające się stamtąd panoramy obejmują nie tylko polską część Bieszczadów z kultowymi połoninami – przy wysokiej przejrzystości powietrza pozwalają dostrzec odległe o ponad sto kilometrów Gorgany oraz Tatry Słowackie.

Inne wzniesienia

Poza Babią Górą i Tarnicą niemal każdy szczyt Korony Gór Polski kryje unikalne ciekawostki i niesamowite historie.

• Szczeliniec Wielki w Górach Stołowych – przyciąga turystów niezwykłymi formacjami skalnymi, które tworzą skalne miasto z najsłynniejszymi ostańcami o nazwach Małpolud czy Kwoka. To właśnie tam kręcono kadry do znanych produkcji filmowych, wykorzystując naturalny, labiryntowy krajobraz.
• Łysica w Górach Świętokrzyskich – pod jej wierzchołkiem rozciągają się gołoborza, z którymi wiąże się podanie o zamku pysznej dziewczyny skazanej na zagładę za chciwość.
• Śnieżka w Karkonoszach – zasłynęła z kolei charakterystycznym budynkiem wysokogórskiego obserwatorium meteorologicznego w kształcie połączonych ze sobą spodków oraz z częstego występowania tak zwanego widma Brockenu (zjawiska optycznego polegającego na zaobserwowaniu własnego cienia powiększonego i otoczonego tęczową glorią na chmurze poniżej szczytu).

Jak zdobyć Koronę Gór Polski?

Szczyty Korony Gór Polski można zdobywać na dwa sposoby – oficjalnie i nieoficjalnie. W przypadku oficjalnego pojęcia wyzwania, wystarczy wytrwale jeździć w poszczególne pasma i dla własnej satysfakcji wspinać się na kolejne szczyty. Wyprawy warto oczywiście dokumentować zdjęciami, aby potem stworzyć swój własny album KGP.

Miłośnicy Gór uwielbiają jednak statystyki, rekordy i tytuły. Nic więc dziwnego, że już 13 grudnia 1997 roku powołano Klub Zdobywców Korony Gór Polski. Obecnie należy do niego już ponad 30 000 górskich pasjonatów. Spośród nich tytułem zdobywcy szczyci się przeszło 1600 osób. Co ciekawe, Klub Zdobywców Korony Gór Polski zrzesza nie tylko osoby z Polski. Do klubu należą także turyści z Czech, Szwecji, Rosji czy Wielkiej Brytanii.

Jak uzyskać godność zdobywcy KGP?

Klub Zdobywców Korony Gór Polski – akces

Na początek wypełnij elektroniczną deklarację chęci przystąpienia do Klubu. Znajdziesz ją na stronie internetowej tej organizacji. Minimalny wiek przystąpienia do klubu to 7 lat. Co ważne, istnieje możliwość jednoczesnego zapisania całej grupy turystów. Jeśli więc szczyty Korony Gór Polski zamierzasz zdobywać z rodziną lub znajomymi, sprawami formalnymi może zająć się jedna osoba.

Opłaty

Z przystąpieniem do klubu wiążą się pewne opłaty:

• wpisowe: 35 zł
• książeczka Korony Gór Polski: 5 zł
• opłata za wysyłkę zwrotną: 12 zł

Dodatkowo możesz zakupić odznakę klubową za 15 zł, ale nie jest to obowiązkowe.

Zdobywanie szczytów

Klub Zdobywców Korony Gór Polski nie uznaje wejść, które miały miejsce przed przystąpieniem danej osoby do organizacji. Potwierdzeniem zdobycia szczytów jest specjalnych zbieranie pieczątek. Właśnie do zbierania tych stempli służy Książeczka Korony Gór Polski.

Klub Zdobywców Korony Gór Polski nie stawia żadnych wymagań dotyczących tego, z jakiego miejsca należy zaczynać wyprawę na dany szczyt. Nikt więc nie zabroni Ci podjechać autem pod schronisko Andrzejówka, by z tego miejsca w 20 minut wejść na Waligórę, czyli najwyższy szczyt Gór Kamiennych.

Loża Zdobywców – czas na test

Wszystkie najwyższe szczyty w Polsce tworzące koronę już zdobyte? Czas na spotkanie z Lożą Zdobywców, która sprawdzi wpisy z Książeczki. Po pozytywnej weryfikacji otrzymasz godność Zdobywcy Korony Gór Polski.

Spotkania Loży Zdobywców odbywają się w różnych miastach. Informację, w którym z nich będzie miało miejsce następne takie spotkanie, znajdziesz na stronie internetowej Klubu Zdobywców Korony Gór Polski.

Książeczka Korony Gór Polski – jak potwierdzić wejście na szczyt?

Jeżeli chcesz zdobyć oficjalny tytuł zdobywcy Korony, książeczka Korony Gór Polski musi stać się Twoim największym przyjacielem. Otrzymasz ją wraz z przystąpieniem do Klubu. Wszystkie najwyższe szczyty w Polsce należące do Korony mają swoją stronę w tej właśnie książeczce.

Potwierdzeniem zdobycia danej góry jest:

• zdjęcie ze szczytu – fotografie muszą być wywołane w formie papierowej i wklejone do książeczki;
• stempel na odpowiedniej stronie książeczki – pieczątka potwierdza, że szczyt zdobyło się już po przystąpieniu do Klubu.

Gdzie można zdobyć pieczątkę?

Na wielu szczytach należących do Korony znajdują się skrzyneczki z pieczątkami. Stempel można także często zdobyć w schronisku umiejscowionym w okolicy szczytu lub w innym obiekcie turystycznym znajdującym się w pobliżu. Klub Zdobywców Korony Gór Polski udostępnia na swojej stronie listę miejsc, w których można uzyskać pieczątkę.

Co jednak zrobić, jeśli na szczycie nie było skrzyneczki z pieczątką, schronisko czasowo zamknięto z powodu remontu, a ulewa skutecznie zniechęciła Cię do poszukiwania innego miejsca, gdzie byłoby możliwe zdobycie upragnionego stempla? Możesz wtedy wpisać do książeczki szczegółowe informacje o zdobyciu szczytu. Klub Zdobywców Korony Gór Polski proponuje jako alternatywę na przykład wyrysowanie szlaków, którymi szło się danego dnia.

Mapa Korony Gór Polski

Wielu zadaje sobie pytanie, czy istnieje coś takiego jak mapa Korony Gór Polski. Ze względu na fakt, że Korona jest tworzona przez szczyty leżące w różnych pasmach, na rynku nie jest dostępna jedna mapa Korony Gór Polski.

Potrzebne są więc plany przedstawiające poszczególne pasma górskie – zakup takiej mapy jest doskonałą motywacją do kolejnych wyjazdów i dalszego odkrywania regionu.

Chociaż nie istnieje jedna mapa Korony Gór Polski, ciekawą opcją jest zakup dużej mapy typu zdrapka na ścianę. Jeden rzut oka wystarczy wtedy, by sprawdzić, ile jeszcze szczytów brakuje Ci do zdobycia całej Korony.

Korona Gór Polski – rekordy

Choć zdobywanie szczytów KGP ma przede wszystkim promować piękno polskich gór, coraz częściej jest również sposobem na sprawdzenie swoich możliwości. Kolejne lata istnienia Korony przynoszą nowe rekordy. Należą do nich między innymi:

• w klasyfikacji dot. liczby zdobytych KGP – wygrywa Jerzy Siłuch. Korona została przez niego zdobyta aż 20 razy (stan na luty 2020 r.). Drugie miejsce zajmuje Antoni Kubik (14 razy), a trzecie Albert Urbaś (12 razy);
• w klasyfikacji dot. czasu niezbędnego na zdobycie wszystkich szczytów należących do Korony – wygrywa Grzegorz Leszek z czasem zaledwie 76 godzin. Zimowym rekordzistą jest natomiast Roman Ficek, który zdobył wówczas szczyty Korony Gór Polski w 82 godziny i 50 minut. Warto zwrócić także uwagę na Pawła Pabiana. Co prawda, na zdobycie Korony potrzebował „aż” 110 godzin i 50 minut, ale zrobił to zupełnie sam, nie korzystając ze wsparcia żadnej innej osoby.

Przydatne źródła i instytucje udzielające informacji

Współczesna turystyka górska oraz precyzyjna identyfikacja punktów wysokościowych w terenie opierają się na oficjalnych danych przestrzennych. Kluczową rolę w tym obszarze odgrywa Główny Urząd Geodezji i Kartografii, który jest centralnym organem administracji rządowej odpowiedzialnym za politykę geodezyjną i kartograficzną kraju. To właśnie ta instytucja prowadzi Państwowy Rejestr Granic oraz Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych, a także nadzoruje tworzenie oficjalnych map topograficznych i cyfrowych modeli terenu. Dzięki pracy, jaką wykonuje geodezja państwowa, możliwa jest jednoznaczna weryfikacja przebiegu szlaków, granic mezoregionów oraz dokładnych wysokości bezwzględnych poszczególnych wzniesień.

Materiały publikowane przez Główny Urząd Geodezji i Kartografii (dostępne między innymi w serwisie Geoportal.gov.pl) stanowią nieocenione wsparcie dla turystów kompletujących Koronę Gór Polski. Profesjonalne mapy topograficzne, numeryczne modele terenu oraz ortofotomapy pozwalają szczegółowo przeanalizować rzeźbę terenu, przewyższenia oraz przebieg dróg dojazdowych i ścieżek. Odpowiednie planowanie wejścia na szczyt z wykorzystaniem oficjalnych danych geodezyjnych zwiększa bezpieczeństwo na szlaku, ułatwia orientację w mniej uczęszczanych pasmach, a także pozwala precyzyjnie oszacować czas potrzebny na zdobycie każdego z dwudziestu ośmiu wierzchołków.

Podsumowanie

Zdobywanie Korony Gór Polski to niezwykła przygoda, która prowadzi przez najpiękniejsze, często niedoceniane zakątki kraju i daje ogromną satysfakcję z każdego nowego stempla w książeczce. Aby jednak każdy marsz po wierzchołek był maksymalnie bezpieczny i komfortowy – niezależnie od tego, czy stawiasz pierwsze kroki na Łysicy, czy mierzysz się z zimową Babią Górą – fundamentem jest niezawodny sprzęt. Pamiętaj, że wygodne buty trekkingowe, oddychająca odzież i dobrze dobrany plecak stanowią podstawę udanej wyprawy. Skompletuj swój ekwipunek w góry w sklepie Skalnik i ruszaj na szlak po swój kolejny szczyt!

FAQ

Kto i w jakim celu stworzył projekt Korona Gór Polski?

Koronę Gór Polski zapoczątkowali w 1997 roku dziennikarze miesięcznika „Poznaj swój kraj” – Marek Więckowski oraz Wojciech Lewandowski. Ich celem była popularyzacja mniej znanych zakątków naszych gór.

Czy na rynku jest dostępna jedna uniwersalna mapa turystyczna dla całej Korony Gór Polski?

Nie istnieje jedna mapa drukowana dla całego projektu. Wynika to z dużej odległości między poszczególnymi pasmami. Do planowania wycieczek potrzebne będą osobne mapy regionalne lub oficjalne dane geodezyjne.

Co zrobić w sytuacji, gdy na szczycie nie ma pieczątki ani schroniska?

Jeśli na szczycie nie ma skrzyneczki z pieczątką, a pobliskie obiekty są nieczynne, brak stempla nie wyklucza zaliczenia góry. W takiej sytuacji wystarczy dokładnie opisać przebieg trasy w książeczce (np. naszkicować pokonany szlak) i obowiązkowo dołączyć zdjęcie z wierzchołka.