Góry Świętokrzyskie, choć niskie, są doskonałymi terenami do uprawiania turystyki pieszej. Niewielkie przewyższenia, łatwe szlaki turystyczne i bardzo dobra infrastruktura sprawiają, że idealnie nadają się na weekendowe wypady albo rodzinne wycieczki z dziećmi. I to o każdej porze roku. A przy tym są pełne krajobrazowych, przyrodniczych i historycznych atrakcji, wśród których są opisywana przez Żeromskiego Puszcza Jodłowa, gołoborza, a także ślady starożytnego przemysłu oraz cenne zabytki. Zobacz, ile atrakcji czeka na Ciebie na obszarze Gór Świętokrzyskich. Małe też jest piękne!
Góry Świętokrzyskie (w XIX i na początku XX wieku znane m.in. jako Góry Kieleckie czy Góry Sandomierskie) należą do najstarszych gór w Polsce. Znajdują się na terenie województwa świętokrzyskiego, w centralnej części Wyżyny Kieleckiej. Najwyższym szczytem Gór Świętokrzyskich jest Łysica (na wierzchołku góry znajduje się duży krzyż), a właściwie jej zachodni wierzchołek nazywany Skałą Agaty o wysokości 614 m n.p.m.
Jak powstały Góry Świętokrzyskie? Wypiętrzenie Gór Świętokrzyskich nastąpiło około 500 mln lat temu podczas orogenezy kaledońskiej, a kolejne ruchy górotwórcze mocno je przekształcały. Na ich rzeźbę wpływ miała także działalność zlodowacenia. Budowa geologiczna całego terenu jest niezwykła, a skały budujące Góry Świętokrzyskie pochodzą z epok od prekambru do czwartorzędu.
Na cały obszar Gór Świętokrzyskich składa się kilkanaście stosunkowo niskich, równoległych pasm od łącznej długości około 70 km. Wzniesienia Gór Świętokrzyskich są łagodne, strome stoki są tu niespotykane. Są wśród nich bardzo popularne wśród turystów Łysogóry, Pasmo Jeleniowskie czy Klonowskie, a także mniej oblegane takie jak Pasmo Masłowskie czy Oblęgorskie. Część Gór Świętokrzyskich leży w granicach Kielc, a szczególnie wyróżnia się tu Pasmo Kadzielniańskie z licznymi jaskiniami. Jego część objęta jest ochroną rezerwatu przyrody Kadzielnia.
Poznaj też inne pasma górskie w Polsce z tego artykułu.
No dobrze. Ale jeśli nie interesujesz się geologią, to czy znajdziesz tu coś dla siebie? Oczywiście. Przede wszystkim szlaki turystyczne Gór Świętokrzyskich pozwalają na krótsze i dłuższe wędrówki obejmujące różne pasma. Najdłuższym z nich jest czerwony Główny Szlak Świętokrzyski z Gołoszyc przez Święty Krzyż, Przełęcz Hucką, Kakonin, Łysicę, Świętą Katarzynę, Radostową, Klonówkę, Sosnowicę, Ciosową do Kuźniak. Jego uzupełnieniem są krótsze świętokrzyskie szlaki przecinające poszczególne pasma w poprzek lub doprowadzające do najważniejszych miejsc na całym terenie. Dzięki nim poznasz urokliwy krajobraz Gór Świętokrzyskich.
Niekwestionowanym symbolem całego regionu regionu świętokrzyskiego są gołoborza. To obszary na terenie gór pokryte skalnym rumoszem. Gołoborza świętokrzyskie powstały w wyniku pękania skał pod wietrzenia mrozowego. To miejsce wyjątkowe w skali Polski. Największe gołoborze znajduje się pod szczytem Świętego Krzyża (594 m n.p.m.). Ze znajdującej się tu platformy widokowej można oglądać cały obszar, a także całkiem rozległą panoramę okolicy. Mniejsze, ale ogólnodostępne gołoborze znajduje się też pod szczytem Łysicy w zachodniej części Łysogór.
W Górach Świętokrzyskich znajdziesz też sporo ciekawych jaskiń. Najbardziej znaną jest Jaskinia Raj – to największa z jaskiń Gór Świętokrzyskich ulokowana na zboczu wzgórza Malik (270 m n.p.m.). Trasa turystyczna jest tu oświetlona i przygotowana do zwiedzania, a przechodzi się ją w towarzystwie przewodnika. Bardzo ciekawe, choć znacznie mniejsze są jaskinie na w rezerwacie Kadzielnia na terenie Kielc. Są one udostępniane do zwiedzania w towarzystwie członków Klubu Speleologicznego z Kielc. Kadzielnia to także świetne miejsce dla wspinaczy. W podziemiach znajdują się takie atrakcje jak na przykład wylewany zimą całkiem spory lodospad.
Nazwa Gór Świętokrzyskich pochodzi od szczytu Święty Krzyż nazywany też Łysą Górą lub Łyścem. Zwiedzając Góry Świętokrzyskie, nie możesz pominąć tego miejsca. Od czasów słowiańskich szczyt był miejscem kultu pogańskiego, a wał będący pozostałością budowli kultowej możesz oglądać w okolicach gołoborza. Według legend jest to miejsce, gdzie odbywały się sabaty czarownic. W 1006 r. na Łysej Górze z fundacji Bolesława Chrobrego stanął klasztor. Do dziś klasztor słynie z relikwii Krzyża Świętego podarowanych przez księcia Emeryka. Klasztor na Świętym Krzyżu to dziś jeden z najważniejszych zabytków w rejonie Gór Świętokrzyskich. Ponadto jego wieża jest doskonałym punktem widokowym. Przy dobrych warunkach, które jednak zdarzają się kilka razy w roku, można stąd zobaczyć nawet Tatry. Łysa Góra to najłatwiej dostępny szczyt w całym regionie. Od strony Przełęczy Huckiej prowadzi do niego droga asfaltowa. Bardzo ładne, prowadzące przez las wejście wiedzie z kolei od Nowej Słupi, gdzie znajduje się Muzeum Starożytnego Hutnictwa. Wzdłuż szlaku prowadzącego z Nowej Słupi umieszczone są drewnie stacje drogi krzyżowej.
W klasztorze możesz zobaczyć relikwie drzewa Krzyża Świętego, a w ozdobionej freskami kaplicy Oleśnickich zmumifikowane ciało, które przez lata przypisywano Jeremiemu Wiśniowieckiemu.
Łysica, leżąca podobnie jak Święty Krzyż w Paśmie Łysogór, to najwyższy szczyt Gór Świętokrzyskich zaliczany do korony gór Polski. Najwyższy wierzchołek, Skała Agaty nie jest dostępny znakowany szlakiem pieszym, ale prowadzi do niego ścieżka. Na wierzchołku głównym stoi krzyż, a poniżej znajduje się gołoborze. Najłatwiej dostać się na Łysicę czerwonym szlakiem z miejscowości Święta Katarzyna. Mijamy wędrując szlakiem malowniczą kapliczkę i źródełko św. Franciszka.
Zobacz cykl naszych artykułów dotyczących Korony Gór Polskich.
W 1950 r. utworzono Świętokrzyski Park Narodowy. Obejmuje pasmo Łysogór z najwyższym szczytem Łysicą, część Pasma Klonowskiego, Dolinę Wilkowską i Dębniańską, a także trzy enklawy Górę Chełmową, Las Serwis i Skarpę Zapusty. Na terenie parku narodowego znajdują się cenne lasy, w tym przyrodnicze skarby Puszczy Jodłowej oraz inne zbiorowiska roślinne. Lasy zajmują około 95% jego powierzchni. Bardzo duże znaczenie dla geologów i przyrodników mają też wspomniane wcześniej gołoborza.
Góry Świętokrzyskie, choć niewysokie, zachwycają swoimi łagodnymi krajobrazami, wspaniałymi lasami i licznymi zabytkami. Dają możliwość uprawiania turystyki pieszej. Także na wycieczki rowerowe Góry Świętokrzyskie są świetnym pomysłem, a ze względu na swój charakter świetnie sprawdzą się na wycieczki z dziećmi. Odkryj najstarsze polskie góry, na pewno się nie zawiedziesz.
Przy okazji warto pamiętać, że Góry Świętokrzyskie atrakcje mają wpisane w „panoramę”. Możesz odwiedzić Muzeum Przyrodnicze Świętokrzyskiego Parku Narodowego, Muzeum Starożytnego Hutnictwa Świętokrzyskiego w Nowej Słupi, Muzeum Minerałów i Skamieniałości w Świętej Katarzynie, park miniatur, a także przemierzyć świętokrzyski szlak literacki. Kosztując pysznych regionalnych smakołyków, możesz odpoczywać z pięknymi widokami z Muzeum Wsi Kieleckiej w Tokarni.
Zobacz artykuł o tym, jak zachować się w parku narodowym, rezerwacie i parku krajobrazowym – kliknij tutaj. Widzimy się w Górach Świętokrzyskich!
